TIG kaynağında koruyucu gaz: argon, helyum ve hidrojen karışımları
TIG kaynağında neden oksitleyici gaz kullanılamaz, helyum ve hidrojen katkısı neyi değiştirir, kök koruma nasıl yapılır? Malzemeye göre gaz seçimi.
2 dk okuma
TIG kaynağı (GTAW), erimeyen tungsten elektrotla çalışır. Bu tek cümle, koruyucu gaz seçiminin neden MAG kaynağından tamamen farklı olduğunu da açıklar: elektrot sarf malzemesi olmadığı için gazın kesinlikle inert olması gerekir.
Saf argon: varsayılan seçim
Saf argon, TIG kaynağının temel gazıdır. İyonlaşma enerjisi düşük olduğu için ark kolay tutuşur ve düşük akımlarda bile kararlı kalır; havadan ağır olması sayesinde banyonun üzerinde durur, düşük debiyle iyi koruma sağlar. Çelik, paslanmaz, alüminyum ve bakır dâhil hemen her malzemede ilk tercih odur.
Saf argonun sınırı, ısı girdisidir: kalın kesitlerde ve ısıyı hızla dağıtan malzemelerde (alüminyum, bakır) banyoyu açmakta zorlanır. Burada karışımlar devreye girer.
Argon–helyum: daha çok ısı, daha hızlı kaynak
Helyum ark gerilimini yükseltir; aynı akımda daha yüksek ısı girdisi verir. Sonuç: daha geniş ve derin nüfuziyet, daha yüksek ilerleme hızı. Varigon He25 (%75 argon + %25 helyum) bu ailenin tipik örneğidir ve DIN EN ISO 14175’te I3 (ArHe) grubunda yer alır.
- Nerede işe yarar: kalın alüminyum ve bakır, yüksek ilerleme hızı istenen seri işler, otomatik/robotik TIG.
- Bedeli: helyum havadan hafif olduğu için kaçar; aynı korumayı sağlamak için debi saf argona göre belirgin biçimde artar.
- Dikkat: ark tutuşması saf argona göre daha zordur; yüksek helyum oranlarında ateşleme ayarı gözden geçirilmelidir.
Argon–hidrojen: paslanmazda temiz ve hızlı dikiş
Hidrojen hem ısı iletimini artırır hem indirgeyici davranır: dikişin oksitlenmesini engelleyip parlak, temiz bir yüzey bırakır ve kaynak hızını yükseltir. Varigon H5 (%95 argon + %5 hidrojen) standartta R1-ArH-5 olarak sınıflanır.
Paslanmazda MAG: Cronigon ailesi
Paslanmazı TIG yerine MAG ile kaynatıyorsanız, karbon çeliğinin karışımları uygun değildir: yüksek karbondioksit dikişin krom içeriğini etkileyip korozyon direncini düşürür. Cronigon 2 gibi çok düşük CO₂’li argon esaslı karışımlar bu iş için geliştirilmiştir.
Kök koruma (purging) unutulmasın
Paslanmaz boru ve tank kaynağında dikişin arka yüzü de korunmalıdır. Korunmayan kök, oksitlenerek gözenekli ve tanecikli bir yüzey bırakır; hem korozyon direnci hem görünüm kaybedilir. Kök koruma için argon veya azot esaslı karışımlar kullanılır ve bölgedeki oksijen seviyesi ölçülerek işe başlanır.
Uygulama ayarları
| Konu | Pratik değer | Neden |
|---|---|---|
| Gaz debisi | Argonla genelde 6–12 l/dk | Torç, nozul çapı ve pozisyona göre değişir; fazlası türbülans yapar |
| Son akış (post-flow) | Kabaca her 10 A için ~1 saniye | Soğuyan tungsten ve dikiş hâlâ oksitlenmeye açıktır |
| Gaz mercekli nozul | Hassas ve görünür dikişlerde | Akışı düzenler; daha geniş koruma, daha az türbülans |
| Tungsten çıkıntısı | Nozul çapına göre sınırlı | Fazla çıkıntı gaz perdesinin dışında kalır |
Özetle
TIG’de gaz her zaman inert olmalı. Saf argon işlerin çoğunu görür; kalın alüminyum ve bakırda helyum katkısı, östenitik paslanmazda hidrojen katkısı hız ve kalite kazandırır. Malzemenizi ve kalınlığınızı paylaşın, uygun karışımı birlikte belirleyelim — kaynak gazları ailemize göz atarak başlayabilirsiniz.
Diğer teknik yazılar
-
MAG kaynağında koruyucu gaz seçimi: CO₂ oranı neyi değiştirir?
Argon–karbondioksit karışımındaki CO₂ oranı nüfuziyeti, sıçrantıyı ve dikiş görünümünü doğrudan değiştirir. DIN EN ISO 14175 sınıflarıyla birlikte hangi işte hangi karışımın kullanıldığını anlatıyoruz.
-
Modifiye atmosfer paketleme (MAP): raf ömrü gazla nasıl uzar?
Azot, karbondioksit ve oksijenin paket içinde hangi işi yaptığını, ürün gruplarına göre tipik atmosferleri ve gıda sınıfı gazın ne anlama geldiğini anlatıyoruz.
-
Gaz tüpü renk kodları ve güvenli kullanım: EN 1089-3 rehberi
Tüpün omuz rengi neyi anlatır, hangi gaz hangi renkle işaretlenir ve depolamada hangi kurallar geçerlidir? EN 1089-3 renk kodlaması ve pratik güvenlik notları.